‘'De cross-over is een geweldige optie voor koppels die onderling niet matchen'’
De nieren van Ruth (60) werkten bijna niet meer. Haar vriend wilde haar een nier geven, maar die had niet dezelfde bloedgroep. De uitkomst lag in het programma ‘cross-over’. Daarbij worden nieren tussen verschillende donoren ‘geruild’ om een match te krijgen met de ontvangers. Het was haar redding.
19 oktober 2026
Hoe begon je nierziekte?
‘Ik was begin 50 en het leven liep lekker. Maar in korte tijd daalde mijn nierfunctie enorm. Dat kwam doordat ik jarenlang nierstenen had gehad. Alle vergruizingen en kijkoperaties hadden schade veroorzaakt aan mijn nieren. Eén nier was zelfs verschrompeld door een verstopping. Ik had veel in het ziekenhuis gelegen, maar mijn nierfunctie was nooit bijgehouden. En toen was het te laat. Ik zou moeten dialyseren. Dan maakt een machine je bloed schoon. Dat was voor mij uitgesloten, geen sprake van. Ik heb een mateloos respect voor patiënten die dialyseren. Zij overleven dankzij die machine. Ze zijn hun vrijheid volledig kwijt. En je wordt er beroerd van. Maar je komt pas op de wachtlijst voor een donornier als je dialyseert en dat wilde ik dus niet. Ik dacht: ik laat het erop aankomen. Als ik het niet red, word ik zelf donor. Ik ben verder kerngezond.’
Je was dus aangewezen op een nier van een levende donor.
‘Ja, helaas wel. Dit is de enige ziekte waarbij je afhankelijk bent van medeleven van anderen. Vragen om een nier voelt als bedelen. Het is vernederend. Mensen zeggen dingen als: “Ik zou alleen doneren aan bekenden” of “De ontvanger mag niet roken en drinken”. Als donor bepaal je letterlijk of iemand mag blijven leven. Bij geen enkele andere aandoening is dat zo. Mensen die op de wachtlijst staan denken: wie wint deze week de loterij? Het lijden dat daarachter zit, ook geestelijk, kun je je nauwelijks voorstellen.’
“Vragen om een nier voelt als bedelen. Het is vernederend.”
Wat is cross-overdonatie en hoe kwam je daarbij?
‘Mijn vriend wilde een nier aan mij doneren, maar onze bloedgroepen matchten niet. Toen hoorde ik over cross-over. Dan vormen ze een groep waarin koppels van donoren en ontvangers onderling ruilen van donor. Zo kan er wél een match ontstaan. In 2018 startte ik dat traject, maar toen kwam corona en lag alles een tijd stil. Daarna verslechterde mijn toestand. Mijn nierfunctie daalde naar 14%. Ik was steeds misselijk, had veel jeuk en kon bijna niets eten. Mijn vriend ging mee in alle onderzoeken, en zijn nieren waren buitengewoon goed.’
Hoe verliep de matching?
‘In 2023 werd ik weer aangemeld voor de cross-over en gingen we de eerste ronde in met een ander koppel. De dag erna werd er al gebeld: er is een match! Toen begon het wachten, want er volgden nog veel onderzoeken. Ondertussen ging ik verder achteruit, en brak ook nog mijn schouder bij een val. Toen dacht ik wel: het zit er niet meer in. Kort daarna hoorden we dat het in het spoedig zou gaan gebeuren.’
Hoe verliep de operatie?
‘Mijn partner doneerde elders in het land, waar zijn ontvanger lag. Ik lag in een ziekenhuis ver van hem vandaan, dus daar moest mijn donor naartoe. We vonden het niet erg, zo uit elkaar. Want als ik ziek ben, wil ik het liefste niemand zien. Ook wilde ik elke kans op besmetting vermijden. Na de operatie was ik heel beroerd, want ik bleek allergisch te zijn voor de pijnstillers. Maar ik wist waar ik het voor deed. Mijn partner werd al na twee dagen ontslagen, bij mij duurde het acht dagen. Maar voor de ziekenhuizen niets dan lof. We zijn geweldig begeleid en alles was perfect georganiseerd, terwijl een donatie met zo veel donoren en ontvangers een enorme klus is. De artsen keren je helemaal binnenstebuiten, ze willen alles uitsluiten. Het zijn helden. Ook daarna is alles keurig verlopen. Alle afspraken gaan goed en ze weten altijd meteen wie ik ben. Dat geeft vertrouwen.’
Hoe gaat het nu?
‘Mijn nierfunctie is top! Aan mijn waardes is niet te zien dat ik een donornier heb. Ik functioneer als een gezonde 60-jarige vrouw. Een half jaar voor de transplantatie lag ik voor pampus op de bank. Maar nu werk ik weer, ik sport en leef volop. Ik had het geluk dat mijn partner wilde doneren en dat de cross-over een geweldige optie is voor koppels die onderling niet matchen. Dat gun ik alle nierpatiënten.’
Wat wil je anderen meegeven over donatie?
‘Iedereen kan iemands leven redden. Als je een bucketlist maakt, zet daar dan op: een nier doneren. Al leest maar één iemand dit en kiest hiervoor, dan is dat al geweldig. Met één nier kun je prima leven, dat bewijst ook mijn vriend. Alles wordt vergoed door de verzekering van de ontvanger. Dat is dus geen belemmering. Je geeft iemand letterlijk het leven terug.’
