Kalp durduğunda bağış
Organ bağışı türlerinden biri, kalp durmasından sonra yapılan bağıştır. Bu durumda kan dolaşımı ve solunum durmuştur. Doktorlar bunu 'dolaşım durması sonrası ölüm' olarak adlandırır. Bu durumda organ bağışına DCD (Donation after Circulatory Death / Dolaşım Durması Sonrası Bağış) adı verilir. Hollanda'daki tüm organ bağışlarının yarısından fazlası DCD bağışıdır.
DCD prosedürü nasıl işler?
DCD prosedürü şu aşamalardan oluşur:
Tedavinin sonlandırılması
Bir kişi yoğun bakımda yattığında, doktorlar o kişiyi iyileştirmek için her şeyi yapar. Ancak bazen bu mümkün olmaz ve kişinin asla iyileşemeyeceği anlaşılır. Yasaya göre doktorların bu durumda tedaviyi durdurması gerekmektedir. Bu, solunum cihazının da kapatılacağı anlamına gelir. Doktorlar, bunun ne zaman yapılacağını aileyle birlikte belirler.
Hastanın vefat etmesi
Solunum cihazı kapatıldıktan sonra hastanın kalbi durur. Hasta böylece vefat eder. Bazen bu biraz zaman alabilir. Hasta iki saat içinde vefat eder mi? Bu durumda organ bağışı genellikle mümkündür. Solunum cihazının kapatılması ile kalbin durması arasındaki süre iki saatten uzun sürerse, organ bağışı artık yapılamaz.
Beş dakikalık bekleme süresi
Kalp durduktan sonra doktorların her zaman beş dakika beklemesi gerekir. Bu, kalbin bir daha atmayacağından emin olmak için gereklidir. Doktorlar bunu 'temas yok' (no touch) dönemi olarak adlandırır. Ancak bu beş dakikadan sonra doktor, hastanın hayatını kaybettiğini kesin olarak belirleyebilir.
Ameliyathaneye geçiş
Kalp ve kan dolaşımı durduğunda, vücutta artık kan dolaşmaz. Bu nedenle organlar oksijen alamaz ve nakil için hızla elverişsiz hale gelir. Bu yüzden donörün vefatın hemen ardından ameliyathaneye götürülmesi önemlidir.
Bu durum, yakınları için o anki vedanın çok kısa süreceği anlamına gelir. Bu zor olabilir. Donör ameliyatından sonra, yakınları istedikleri gibi sakin bir şekilde yeniden vedalaşabilirler.
Donör ameliyatı
Ameliyathanede bir doktor ekibi donör ameliyatını başlatmak üzere hazırdır. Hangi organların alınacağı, donörün (ve/veya ailenin) tercihine ve organların uygunluğuna bağlıdır. DCD prosedüründe kalp, böbrekler, karaciğer, akciğerler ve pankreas bağışı mümkündür.
Donör ameliyatı nasıl gerçekleşir?
Perfüzyon: Organların sağlıklı tutulması
Çıkarma işlemi sonrasında veya sırasında organlar bir perfüzyon makinesine bağlanır. Bu, organları nakle uygun tutmak için gereklidir. Makine, organların içinde sıvı pompalar, böylece organlar oksijen ve besin maddeleri alır. Bu sayede kaliteleri iyi kalır ve organlar daha uzun süre saklanabilir.
Perfüzyon makinesi, yıllardır çıkarılan karaciğer ve böbrekler başta olmak üzere birçok organ için kullanılmaktadır. Hollandalı hastaneler 2021'den bu yana bu makineyi, kalp çıkarıldıktan sonra da kullanmaktadır. Bu sayede kalbe oksijen ve kan verilerek makine içinde tekrar atması sağlanmaktadır. Bu yöntem sayesinde, ihtiyaç sahibi insanlar için daha fazla donör kalbi kullanılabilir hale gelmiştir.
Nakil
Çıkarılma işleminden sonra organlar nakil merkezine götürülür. Orada alıcının vücuduna yerleştirilirler. Vefat eden donörün vücudu yoğun bakıma geri götürülür. Yakınları burada sakin bir şekilde vedalaşabilirler.
Sıkça sorulan sorular
Doktorlar bir hastanın tedavisini ne zaman durdurmaya karar verir?
Yoğun bakımda solunum cihazına bağlı olan bir kişinin iyileşmeyeceği anlaşılabilir. Bu durumda tedaviye devam etmenin bir anlamı kalmaz. Yasalara göre doktorlar tedaviyi durdurmak zorundadır. Bunu her zaman aile ve yakınlarla görüşürler. Tedavinin durdurulacağı ve solunum cihazının kapatılacağı zamanı birlikte belirlerler.
Tedaviyi durdurma kararı, organ bağışından tamamen bağımsızdır. Doktorlar tedaviyi yalnızca kişinin iyileşmeyeceğinden %100 emin olduklarında durdururlar. Hasta organ bağışçısı olmasa da doktorlar tedaviyi durdururdu.
DCD'de hastayla vedalaşma nasıl gerçekleşir?
Doktor solunum cihazını kapattığında, bu işlem neredeyse her zaman ailenin veya yakınların varlığında gerçekleşir. Ardından ölüm anına kadar sevdiklerinin yanında kalabilirler. Doktor, başka bir odadaki monitör aracılığıyla hastayı takip edebilir. Böylece yakınları sevdiklerinin yanında huzur içinde olabilirler.
Kalp ve kan dolaşımı durduktan sonra doktorun beş dakika beklemesi gerekir. Bu süre zarfında da yakınlar donörün yanında kalabilirler. Ardından doktor kesin olarak ölüm tespitini yapabilir.
Ölüm tespiti yapıldıktan sonra vefat eden donör hızla ameliyathaneye götürülmelidir. Aksi takdirde organlar nakil için iyi durumda kalmaz. Dolayısıyla yakınların vedalaşmak için bu aşamada çok az zamanı vardır. Ameliyattan sonra vefat eden donör yoğun bakıma geri götürülür. Yakınlar sevdiklerinin yanında tekrar tekrar vakit geçirmek için burada bolca zaman bulurlar.