Kalp durduğunda bağış
Organ bağışının biçimlerinden biri, kalp durduktan sonra yapılan bağıştır. Bu durumda kan dolaşımı ve solunum durmuştur. Doktorlar bunu 'dolaşım durması sonrası ölüm' olarak adlandırır. Organ bağışına ise Dolaşım Durması Sonrası Bağış (DCD) denir. Hollanda'daki tüm organ bağışlarının yarısından fazlası DCD bağışlarıdır.
DCD prosedürü nasıl işler?
DCD prosedürü şu adımlardan oluşur:
Tedavinin durdurulması
Bir kişi yoğun bakımda olduğunda, doktorlar onu iyileştirmek için ellerinden geleni yaparlar. Ancak bazen bu mümkün olmaz ve kişinin bir daha asla iyileşemeyeceği anlaşılır. Yasaya göre doktorlar tedaviyi durdurmak zorundadır. Bu, solunum cihazının da kapatılacağı anlamına gelir. Doktorlar, bunun ne zaman gerçekleşeceğine aileyle birlikte karar verir.
Hastanın ölümü
Solunum cihazı kapatıldıktan sonra hastanın kalbi durur. Hasta bu noktada hayatını kaybeder. Bazen bu biraz zaman alabilir. Hasta iki saat içinde hayatını kaybederse, organ bağışı genellikle mümkündür. Solunum cihazının kapatılması ile kalbin durması arasındaki süre iki saati aşarsa, organ bağışı artık yapılamaz.
Beş dakikalık bekleme süresi
Kalp durduktan sonra doktorlar her zaman beş dakika beklemek zorundadır. Bu, kalbin tekrar atmayacağından emin olmak için gereklidir. Doktorlar buna 'temassızlık' (no touch) dönemi der. Ancak bu beş dakikadan sonra doktor, hastanın öldüğünü kesin olarak tespit edebilir.
Ameliyathaneye gidiş
Kalp ve kan dolaşımı durduğunda vücutta kan akışı olmaz. Bu nedenle organlar oksijensiz kalır ve nakil için hızla uygunluklarını yitirirler. Bu yüzden donörün ölümden hemen sonra ameliyathaneye götürülmesi önemlidir.
Bu durum, yakınları için vedalaşmanın o anda çok kısa süreceği anlamına gelir. Bu zor olabilir. Donör ameliyatından sonra, yakınları huzur içinde vedalaşabilirler.
Donör ameliyatı
Ameliyathanede, donör ameliyatını başlatmak için bir doktor ekibi hazır bekler. Hangi organların alınacağı, donörün (ve/veya ailesinin) tercihine ve organların uygunluğuna bağlıdır. DCD prosedüründe kalp, böbrekler, karaciğer, akciğerler ve pankreas bağışı mümkündür.
Donör ameliyatı nasıl gerçekleşir?
Perfüzyon: organları sağlıklı tutmak
Organlar alındıktan sonra veya alınırken bir perfüzyon makinesine bağlanır. Bu, onları nakil için uygun tutmak adına gereklidir. Makine, organların içinde sıvı pompalayarak onlara oksijen ve besin sağlar. Bu sayede organların kalitesi korunur ve daha uzun süre saklanabilirler.
Perfüzyon makinesi yıllardır, çıkarılan karaciğer ve böbrekler gibi organlar için kullanılmaktadır. 2021'den beri Hollanda'daki hastaneler bu makineyi kalp çıkarıldıktan sonra da kullanmaktadır. Bu sayede kalp oksijen ve kan alarak makine içinde tekrar atmaya başlar. Bu yöntem sayesinde, ihtiyaç duyan insanlar için daha fazla donör kalbi kullanılabilir hale gelmiştir.
Nakil
Çıkarıldıktan sonra organlar nakil merkezine götürülür. Orada alıcının vücuduna yerleştirilirler. Vefat eden donörün bedeni yoğun bakıma geri götürülür. Orada yakınları huzur içinde veda edebilirler.
Sıkça sorulan sorular
Doktorlar bir hastanın tedavisini durdurmaya ne zaman karar verirler?
Bir kişi yoğun bakımda solunum cihazına bağlıyken, iyileşmesinin mümkün olmadığı anlaşıldığında tedaviye devam etmenin bir anlamı kalmaz. Yasaya göre doktorların tedaviyi durdurması gerekir. Bunu her zaman aile ve yakınlarla görüşürler. Tedavinin ne zaman durdurulacağına ve solunum cihazının ne zaman kapatılacağına birlikte karar verirler.
Tedaviyi durdurma kararı, organ bağışından tamamen bağımsızdır. Doktorlar tedaviyi ancak kişinin iyileşmeyeceğinden %100 emin olduklarında durdururlar. Hasta organ bağışçısı olmasaydı bile doktorlar tedaviyi yine durdururlardı.
DCD'de hastayla vedalaşma süreci nasıl işler?
Doktor solunum cihazını kapattığında, bu işlem neredeyse her zaman ailenin veya yakınların huzurunda gerçekleşir. Daha sonra vefat anına kadar sevdiklerinin yanında kalabilirler. Doktor, hastayı başka bir odadaki monitörden takip edebilir. Böylece yakınları sevdiklerinin yanında huzur içinde olabilirler.
Kalp ve kan dolaşımı durduktan sonra doktorun beş dakika beklemesi gerekir. Bu süre zarfında da yakınları donörün yanında kalabilirler. Ardından doktor kesin olarak ölümün gerçekleştiğini tespit edebilir.
Ölüm tespit edildikten sonra vefat eden donörün hızla ameliyathaneye götürülmesi gerekir. Aksi takdirde organlar nakil için uygun kalmaz. Bu nedenle yakınların veda etmek için kısa bir süreleri olur. Ameliyattan sonra vefat eden donör tekrar yoğun bakıma götürülür. Orada yakınlarına sevdiklerinin yanında olmaları için yeterince zaman tanınır.